Orfizm, kübizm akımının bir devamı olarak nitelenir. Renk ve renk uyumlarına değer veren bir sanat anlayışıdır. Bu sanat anlayışı Robert Delaunay tarafından geliştirilen Kübizm akımın içersinden doğmuştur. Ancak en önemli temsilcisi Delaunay tarafından bu ismi almamıştır; eleştirmenler akıma Orfizm, Delaunay ise Saf Resim ismini vermiştir.

Orfizm Dini

Orfizm’i Antik Yunan’da bazı kimselerin dini inancı olarak tabir edebiliriz. Bu dinin kurucusu Orpheus’un, kötülük tanrısı Hades’in yeraltı dünyasına gitmiş ve dönmüş olduğuna inanılırdı.

Bir din hareketi olan Orphik ise; şarkıcı, kahin, büyücü Orpheus’a bağlanır: Orpheus, Orphik dinin kurucusu sayılır. Trakya’da doğan bu hareket, VI. yüzyılda Yunanistan’a ve aşağı İtalya’ya geçmiştir. Orphik dininin miti şöyledir: Başlangıçta Khronos zamanı (evren) yarattı. Evrenden tanrı Phanes doğdu. Hem erkek hem dişi olan Phanes, Nyks’i (gece) doğurdu; onunla birleşerek Gaia (toprak), Uranos (gök), Kronos’u (titan) dünyaya getirdi. Kronos’un oğlu Zeus, Phanes’i yutarak dünya egemenliğini ele geçirdi. Zeus kızı Persephone – Demeter ile birleşip Dionysos – Zagreus’u yarattı. Dionysos – Zagreus, Titanlar tarafından parçalandı, yutuldu. Bunun üzerine Zeus, yıldırımlarının alevleriyle Titanları mahvetti. Fakat Titanların külünden insan soyu vücuda geldi. İnsan soyundan Titanların kötü, Yutulmuş Dionysos çocuğun tanrısal iyi huyları birleşti. Athena, parçalanan çocuğun yüreğini kurtarmıştı, Zeus bu yüreği yedi, sonra da Dionysos – Lyseus’u (kurtarıcı) yarattı.

İnsandaki tanrısal ruh, bedende (soma) bir mezarda (sema) gibi hapistir, öte dünyaya kavuşmaya çabalar. Dionysik taraf, Titanik unsurlardan temizlenmek ister. Bunun için de ruh, günahından temizlenmek üzere, birçok vücutlarda dolaşır. Arınma, dürüst bir yaşayış, canlıların verdikleri besinlerden (et, yumurta) el çekiş sayesinde olacaktır. İyileri mutlu bir öte dünya bekler, kötülerse ölüler hâkiminin karşısına çıkacaklar, Tartaros bataklığına götürüleceklerdir.

Robert Delaunay ve Orfizm

Orfizim terimi Kübik resim anlayışına sahip olan ressamlarca oluşturulan bir sanata da ad olmuştur. Bu resim anlayışını gerçekleştiren sanatçı Robert Delaunay (1885- 1941)’dır. Orfizim, Kübizmin bir kolu olan, renge ve renk uyumuna önem veren sanat anlayışıdır.

Delaunay 1910 yılında Sonia Trek ile evlenerek ondan bir çocuk sahibi oldu. Ertesi yıl “Mavi Atlı” adlı sanatçı topluluğunun ilk sergisine katıldı. Arkasından gerçekleştirdiği Pencereler dizisiyle Delaunay, soyut stile yaklaştı. Chevreul’ün renk teorisine dayanarak renkleri, müzikteki tonlara benzer bir biçimde, kendilerine özgü dinamik bir ritim geliştirecek biçimde düzenledi. Sanat eleştirmeni ve şair Guillaume Apollinaire bu stile orfizm adını verdi. Delaunay, Pencere resimlerine sadece simültane renk kontrastlarından kurulmuş olup tümüyle yeni bir sanat akımının temeli gözüyle baktığından “saf resim” kavramını yeğledi.

1. Dünya Savaşının patlaması Delaunay ailesinin İspanya’da bulundukları bir zamana rastlayınca, bir kaç ay sonra Portekiz’e taşındılar. Burada tamamladığı yapıtlarında sanatçı, figüratif ve somut öğeleri dairesel biçimlerle birleştirdi. (Örn. Büyük Portekizli Kadın 1916).

Orfizm Tutumu

“Bu sanatçıların ve akımın ressamları; İzlenimcilerin saf renklerine bağlı olup, Seurat’ın yaratıcılığını da beğenirdi. O, saf anlatımın, simültane kontrastlar üzerine kurulması gerektiğine ve bunun, renklerin dinamizmini ve varlığını anlatmak için biricik olanak olduğuna inanıyorlardı” 

Bir başka tarife göre Orfistlerin resimde izledikleri tutum şu şekilde ifade edilmeketedir: “1911–1914 yıllarında yoğun faaliyet göstermiştir. Renk ogesi her şeye hakimdir. Tanınabilir ve kanıtlanabilir gerçek temalardan kaçışın ana eğilimi belirttiği bu akımda yapılan eserlerde yapıt dogal yapıtsal aygıtlardan bağımsız olup kendi esas iç yapısına ait netlik kazanmıştır. Dengeli ve statik bir şekillenmeden çok çağın iç dinamizmine uyan çok hareketli bir dinamizme sahip bu eserler diş dünyadan çok kendi iç dünyalarının dinamizmini yansıtmaktadır. Senkronizmde bu akımdan türemiştir.1

Başlıca Orfist Ressamlar

  • Frank Kupka (1871-1957)
  • Robert Delaunay (1885-1941)
  • Francis Picabia (1879-1953)

Kaynak: 1. , 2. , 3.

CEVAP VER

Please enter your comment!
Please enter your name here